Biên soạn từ điển đối dịch trước nguy cơ mai một các ngôn ngữ ở Việt Nam
Compiling translation dictionaries before Vietnamese languages sink in oblivion
Tạ Văn Thông
Tóm tắt
Nhiều dân tộc thiểu số ở Việt Nam hiện nay đang đứng trước nguy cơ mai một ngôn ngữ đồng thời thất lạc các hình thái văn hóa được lưu giữ và phát triển bằng tiếng mẹ đẻ của mình. Biên soạn các từ điển được xem là một trong những biện pháp giúp ngôn ngữ trên dừng lại trước nguy cơ này. Từ điển đối dịch là loại từ điển giải thích những đơn vị từ ngữ (đầu mục) của một ngôn ngữ, bằng ngôn ngữ thứ hai, nghĩa là bằng cách dịch cái này ra cái kia. Bài viết này có nhiệm vụ: Từ lí thuyết và thực tế biên soạn từ điển đối dịch (TĐĐD, còn gọi là “từ điển đối chiếu”; hoặc “từ điển hai thứ tiếng”, “từ điển song ngữ” - căn cứ vào dạng thường gặp của loại từ điển này), xác định những yêu cầu đặt ra và phương hướng giải quyết trong việc biên soạn các từ điển Việt - dân tộc thiểu số và dân tộc thiểu số - Việt. Đó là: Các loại từ điển đối dịch cần có ở Việt Nam; chữ viết; chọn tiếng địa phương; xác lập bảng đầu mục: dung lượng, những loại đơn vị ngôn ngữ, nguồn thu thập từ ngữ. Ngoài ra: đối dịch trong từ điển như thế nào.
Từ khóa: Từ điển; từ vựng học; ngôn ngữ dân tộc thiểu số; ngôn ngữ có nguy cơ mai một
ABSTRACT
Many ethnic minorities in Vietnam are currently facing the risk that their language and cultural forms stored and developed in their native language are sunk in oblivion. Compiling dictionaries is considered as one of the measures to help the above languages escape from the risk. Translation dictionaries shall be construed as a dictionary that explains word units (entries) of a language by using a second language, which means translating one thing to another. This article serves the purpose of: identifying requirements set forth and directions for solving compilation of Vietnamese- ethnic minority language dictionaries and ethnic minority language– Vietnamese dictionaries from the theory and reality of compiling translation dictionaries (TDDD, also known as "reference dictionary"; or "two-language dictionary", "bilingual dictionary" - base in the common form of this dictionary). That is: types of translation dictionaries needed in Vietnam; writing; dialect selection; setting up a list of entries: volume, types of language units, sources of word collection. In addition: how to translate in the dictionary.
Keyword: Dictionaries; vocabulary; ethnic minority language; languages at risk of sinking in oblivion

Bài viết khác